Szczyt nie jest dla najszybszych dzieci. W obronie długiej drogi do mistrzostwa
    Szczyt nie jest dla najszybszych dzieci. W obronie długiej drogi do mistrzostwa
    Gdańsk/Gdynia

    Szczyt nie jest dla najszybszych dzieci. W obronie długiej drogi do mistrzostwa

    13 lutego 2026

    W sporcie kochamy historie o cudownych dzieciach. Dziesięciolatkach „o mentalności mistrza”, dwunastolatkach „skazanych na złoto”. Wierzymy, że talent objawia się wcześnie, że najlepszych widać od razu, że prawdziwy mistrz musi dominować już jako dziecko. To przekonanie buduje systemy selekcyjne, narrację medialną i oczekiwania rodziców.

    Problem w tym, że najnowsza nauka mówi coś znacznie bardziej złożonego.
    W przełomowym przeglądzie opublikowanym w Science Arne Güllich i współpracownicy przeanalizowali rozwój ponad 34 tysięcy światowej klasy sportowców, naukowców, muzyków i szachistów. Autorzy zadali pytanie, które powinno stać się punktem wyjścia dla całego środowiska sportowego: czy wybitni juniorzy to ci sami ludzie, którzy zostają wybitnymi seniorami?
    Odpowiedź jest jednoznaczna.

    Dwie drogi na szczyt

    Rozwój sportowy można porównać do wspinaczki na ośmiotysięcznik. Jak widzimy na poniższej grafice, do szczytu prowadzą dwie drogi. Jedna z nich - zielona - jest stroma i dynamiczna. To model wczesnej specjalizacji. Dziecko bardzo wcześnie wybiera jedną dyscyplinę, trenuje dużo i intensywnie, szybko osiąga sukcesy w kategoriach juniorskich. Z zewnątrz wszystko wygląda imponująco: szybki progres, medale, powołania do kadr.
    Druga droga - czerwona - jest bardziej rozłożona w czasie. W dzieciństwie dominuje różnorodność aktywności, rozwój ogólny i stopniowe dojrzewanie. Specjalizacja następuje później. Progres bywa mniej spektakularny, mniej medialny, mniej „instagramowy”. Fundamenty są jednak szersze i bardziej stabilne. Taki model sprzyja także budowaniu zdrowej, trwałej samooceny, opartej na poczuciu sprawczości i samorealizacji w różnych obszarach aktywności sportowej.
    Dwie drogi na szczyt. Obraz wygenerowany przez AI.

    Dwie drogi na szczyt. Obraz wygenerowany przez AI.

    Droga zielona częściej bywa charakterystyczna dla dziecka o przyspieszonym rozwoju biologicznym i, nierzadko, psychologicznym. Droga czerwona natomiast dotyczy tych, których rozwój biologiczny przebiega wolniej i później wchodzą w fazę przewagi fizycznej. Jednak późniejszy nie znaczy gorszy. Takie dziecko może osiągnąć ten sam poziom co jego rówieśnik, tylko w innym czasie.

    Która droga częściej prowadzi na szczyt?

    Intuicja wielu osób wskazuje pierwszą. Dane z Science sugerują coś odwrotnego.
    Analiza wykazała, że około 90% wybitnych juniorów nie staje się wybitnymi seniorami. I odwrotnie - około 90% światowej klasy dorosłych nie było w młodości absolutnymi dominatorami. To oznacza, że elita juniorska i elita seniorska w ogromnej mierze nie pokrywają się. Co więcej! Kiedy badacze porównali wzorce rozwoju, zauważyli, że światowa klasa w dorosłości częściej wiązała się z:
    1. większą różnorodnością aktywności w dzieciństwie, 
    2. mniejszą ilością wyłącznie specjalistycznej, wczesnej praktyki,
    3. bardziej stopniowym tempem wczesnego rozwoju.
    To podważa bardzo silne przekonanie, że „im wcześniej i mocniej, tym lepiej”.
    W tym miejscu trzeba powiedzieć to wyraźnie: jeśli wiemy, że 90% przyszłych mistrzów świata nie było gwiazdami juniorskimi, to każda przedwczesna etykieta typu „nie rokuje” albo „brakuje mu cech mistrza” powinna budzić sprzeciw!

    W obronie Poli Bełtowskiej - i wszystkich „niedojrzałych talentów”

    Należy przypomnieć, że dojrzewanie sportowe ma charakter indywidualny, biologiczny, psychologiczny i społeczny. Nie każdy organizm rozwija się w tym samym tempie. Nie każda psychika dojrzewa równolegle z umiejętnościami motorycznymi. Nie każda trajektoria musi być spektakularna w wieku 12 czy 14 lat.
    Narracja o „straconym pokoleniu” czy „zmarnowanym talencie” bywa wygodna medialnie, ale zwykle jest sprzeczna z tym, co pokazuje nauka. Badania z Science jasno wskazują, że późniejsze dojrzewanie, spokojniejszy rozwój i brak wczesnej dominacji nie wykluczają światowej klasy.

    W sporcie potrzebujemy mniej etykietowania, a więcej cierpliwości

    Środowisko ma znaczenie. Struktura rozwoju to jedno, ale drugie pytanie brzmi: w jakim klimacie psychologicznym młody zawodnik trenuje?

    W badaniu opublikowanym w Journal of Sports Science and Medicine wykazaliśmy, że warsztaty psychologiczne dla trenerów, oparte na modelu i7W Poczwardowskiego i in. wpływały na motywację oraz wybrane elementy funkcjonowania psychomotorycznego dzieci trenujących piłkę nożną i gimnastykę. Interwencja nie polegała na zwiększeniu obciążeń, lecz na zmianie jakości relacji, komunikacji i sposobu reagowania na błędy, co spowodowało zahamowanie wypalenia sportowego u dzieci już w wieku 9 lat uprawiających dyscypliny wczesne, takie jak gimnastyka sportowa, gimnastyka artystyczna, piłka nożna. W kolejnym badaniu wykazaliśmy, że zmiany te były moderowane przez jakość relacji trener-zawodnik oraz poziom lęku sportowego.

    wskazuje dr hab. Dominika Wilczyńska, prof. UWSB Merito, ekspertka w dziedzinie psychologii sportu

    Innymi słowy, to, czy dziecko czuje wsparcie i bezpieczeństwo, czy raczej presję i strach przed oceną, ma realne konsekwencje dla jego funkcjonowania. Jeśli droga do mistrzostwa trwa dekadę i więcej, klimat emocjonalny staje się nie dodatkiem, lecz fundamentem.
    Sukces to proces, nie moment.
    Być może największym uproszczeniem jest utożsamienie sukcesu z medalem juniorskim. Medal jest wydarzeniem. Mistrzostwo jest procesem.
    System sportowy, który koncentruje się wyłącznie na krótkoterminowym wyniku, może nieświadomie eliminować tych, którzy dojrzewają wolniej, ale stabilniej. To tak, jakby na wysokości 4000 metrów ogłaszać zwycięzcę całej wyprawy.
    Wspinaczka na szczyt wymaga aklimatyzacji. Wymaga cierpliwości i umiejętności cofnięcia się przed kolejnym podejściem. A przede wszystkim - przestrzeni na błąd.

    Lekcja dla sportu

    Badania nie mówią, że specjalizacja jest zła. Mówią, że jej czas, intensywność i kontekst mają znaczenie. Wczesna intensyfikacja może sprzyjać sukcesowi juniorskiemu, ale nie jest gwarancją światowej klasy w dorosłości.
    Jeżeli naprawdę zależy nam na mistrzostwie, musimy przestać mylić wczesną widoczność z długofalowym potencjałem.
    Szczyt wcale nie jest wyłącznie dla najszybszych dzieci. 
    Jest dla tych, którym pozwolono rosnąć.

    Autorką artykułu jest:

    Psychologia, sport, aktywność fizyczna: dr hab. Dominika Wilczyńska, prof. UWSB Merito

    Psychologia, sport, aktywność fizyczna: dr hab. Dominika Wilczyńska, prof. UWSB Merito

    Ekspertka w obszarze psychologii, kultury fizycznej, wychowania fizycznego i sportu.

    Czytaj więcej

    Wykorzystane źródła:

    Güllich, A., Barth, M., Hambrick, D. Z., & Macnamara, B. N. (2025). Recent discoveries on the acquisition of the highest levels of human performance. Science, 390(6779), eadt7790.

    Poczwardowski, A., Krukowska - Burke, A., Kurach, T., Pawelska, N., Pogorzelska, A., Radomski, K., Serwotka, E., Stępniak, M., Tadzik, M., Tadzik, W., Ussorowska, A., Weiner, P., & Zienowicz-Wielebska, A. (2019). Poradnik Pozytywnego Trenera—Model i7W w sporcie (1st edn). Fundacja Sportu Pozytywnego. https://sklep.asystent-trenera.pl/pl/p/Poradnik-Pozytywnego-Trenera-Model-i7W-w-sporcie/131

    Poczwardowski, A., Serwotka, E., Radomski, K., Pogorselska, A., Zienowicz, A., & Krukowska, A. (2015). Coaching in positive sport: Theoretical bases of i7W model. Studies in Sport Humanities, 18, 6–16.

    Wilczyńska, D., Łysak-Radomska, A., Podczarska-Głowacka, M., Skrobot, W., Krasowska, K., Liedtke, E., Dancewicz, T., Lipińska, P., & Hopkins, W. (2021). The effectiveness of psychological workshops for coaches on well-being and psychomotor performance of children practicing football and gymnastics. Journal of Sports Science and Medicine, 586–593. https://doi.org/10.52082/jssm.2021.586

    Wilczyńska, D., Walczak-Kozłowska, T., Alarcón-Rubio, D., Zakrzewska, D., & Jaenes Sanchez, J. (2022). Dimensions of athlete-coach relationship and sport anxiety as predictors of the changes in psychomotor and motivational welfare of child athletes after the implementation of the psychological workshops for coaches. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(6), 3462. https://doi.org/10.3390/ijerph19063462

    Jesteś zainteresowany współpracą z Ekspertem WSB Merito?

    Skontaktuj się z nami:

    Powered by
    Klauzula RODO
    Używamy plików cookie do działania naszej strony internetowej, analizowania Twojego korzystania z naszych usług, zarządzania Twoimi preferencjami online i personalizowania treści reklamowych. Akceptując nasze pliki cookie, otrzymasz odpowiednie treści oraz funkcje mediów społecznościowych, spersonalizowane reklamy i ulepszony sposób przeglądania. Aby zarządzać swoimi wyborami, kliknij „Ustawienia plików cookie”. Pliki cookie niezbędne są do podstawowego funkcjonowania strony internetowej i nie mogą być odrzucone. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce plików cookie.
    Polityka plików cookies
    Pliki cookie używane w witrynie są podzielone na kategorie. Poniżej możesz zapoznać się z każdą kategorią oraz zezwolić na niektóre lub wszystkie z nich lub je odrzucić, z wyjątkiem niezbędnych plików cookie, które są wymagane do zapewnienia podstawowej funkcjonalności witryny. Jeśli wcześniej dozwolone kategorie zostaną wyłączone, wszystkie pliki cookie przypisane do tej kategorii zostaną usunięte z Twojej przeglądarki. Listę plików cookies przypisanych do poszczególnych kategorii oraz szczegółowe informacje na ich temat znajdziesz w zakładce „Polityka plików cookies".
    Niezbędne pliki cookie
    Niektóre pliki cookie są wymagane do zapewnienia podstawowej funkcjonalności. Bez tych plików cookie witryna nie będzie działać prawidłowo. Są one domyślnie włączone i nie można ich wyłączyć.
    Preferencje
    Preferencyjne pliki cookie umożliwiają witrynie internetowej zapamiętywanie informacji w celu dostosowania wyglądu i zachowania witryny do potrzeb każdego użytkownika. Może to obejmować przechowywanie wybranej waluty, regionu, języka lub motywu kolorystycznego.
    Analityczne pliki cookie
    Analityczne pliki cookie pomagają nam ulepszać naszą witrynę internetową, gromadząc i raportując informacje na temat jej użytkowania.
    Marketingowe pliki cookie
    Marketingowe pliki cookie służą do śledzenia odwiedzających na stronach internetowych, aby umożliwić wydawcom wyświetlanie trafnych i angażujących reklam. Włączając marketingowe pliki cookie, wyrażasz zgodę na spersonalizowane reklamy na różnych platformach.